صنعت بیمه - بازار بیمه ژاپن دومین بازار بیمه ای دنیا بعد از ایالات متحده آمریکا است. این بازار بیش از 20 درصد از کل حجم حق بیمه جهان را به خود اختصاص داده است و این رقم در سال 1987 میلادی به 24 میلیارد دلار در هر دو بخش فعالیت بیمه ای عمر و غیرعمر رسید؛ اما قسمت اعظم حق بیمه متعلق به بیمه های عمر است که در کل جهان 3.7 درصد آن به ژاپن اختصاص دارد و این کشور را در رتبه نخست جای داده است؛ در حالی که در بخش بیمه های غیرعمر یا بیمه های اموال، ژاپن با دارا بودن 12 درصد از کل حق بیمه جهانی در جایگاه دوم پس از آمریکا که 46 درصد حق بیمه جهانی را دارد، جای گرفته است. طبق گزارش های منتشر شده در این بازار ژاپن به عنوان دومین بازار با نخستین بازار جهانی که ایالات متحده است، فاصله زیادی دارد.

با گسترش و ادامه فعالیت های بیمه ای در دولت توکیو، تمام نگاه ها در شرق به این کشور جلب شده است. این کشور در حال حاضر نیمی از حق بیمه در آسیا را به خود اختصاص داده است. بخش بیمه مانند دیگر بخش های تجاری در این کشور تحت تاثیر زلزله بزرگ در شرق ژاپن که در سال 2011 به وقوع پیوست، قرار گرفت. در این فاجعه نزدیک به 16 هزار نفر کشته و سه هزار تن ناپدید شدند. سازمان بیمه عمر در ژاپن در آن زمان گزارش داد که بیش از 20 هزار پرونده در ارتباط با این زلزله گشوده شده است که میزان مزایای کل بیمه ای و پرداخت ها بالغ بر 160 میلیارد ین برآورد شده است.

تنها 43 شرکت بیمه عمر در ژاپن فعالیت می کنند که برای یک بازار بالغ بسیار اندک است. اگر بخواهیم این شرایط را با آمریکا قیاس کنیم باید گفت که در این کشور بیش از 800 بیمه گر عمر فعالیت می کنند در حالی که این رقم در فرانسه به عنوان یک کشور اروپایی به بیش از 250 شرکت می رسد. در میان این 43 شرکت فعال، شرکت "پست اینشورنس ژاپن" (JPI) با در دست داشتن بیش از 20 درصد بازار، بیشترین نفوذ را در بخش بیمه های عمر در این کشور دارد.

از سوی دیگر، نزدیک به نیمی از بیمه گران در این کشور آسیایی شعبه های از شرکت های خارجی مستقل هستند. شرکت های داخلی نیز با سرمایه های شرکت های خارجی نظیر "آلیانز لایف"، "ای ایکس ای لایف"، "آوگون سونی لایف"، "آی ان جی لایف"، "مت لایف" و "پرودنتال فایننشال" فعالیت می کنند. شرکت های خارجی سهم دووجهی از این بازار را به خود اختصاص داده اند و حدود 20 درصد بازار بیمه عمر را در اختیار دارند.

شرکت های خارجی در ژاپن حق انتخاب دارند که یا یک شرکت جداگانه وابسته به شرکت مادر تاسیس کنند و تابع قانون نظارت بر فعالیت موسسه های بیمه داخلی شوند و یا اینکه اقدام به تاسیس شعبه کنند که در این صورت تابع قانون نظارت بر فعالیت موسسه های خارجی خواهند بود.
در اینجا باید گفت که وزارت دارایی توکیو وظیفه اداره امور و نظارت بر فعالیت صنعت بیمه را برعهده دارد. بنابراین شرکت ها باید بر اساس مقرارت تنظیمی که از طرف این وزارتخانه تعیین می شود، فعالیت کنند.

در بازار بیمه ژاپن رقابت در نرخ گذاری وجود ندارد چرا که تعیین نرخ به عهده سازمان های جداگانه ای قرار دارد. به طور معمول در نرخ ها به صورت سالیانه تجدیدنظر می شود و ممکن است این قیمت ها کاهش یابند. البته این موضوع بدین معنا نیست که رقابت به هیچ عنوان در این بازار بیمه عمر وجود ندارد، این رقابت در حقیقت بر سر ارائه خدمات بیمه ای مناسب تر و جلب رضایت مشتریان برای دریافت بیمه نامه های بیشتر در جریان است.

نفوذ و محصولات

در حال حاضر بیش از 210 میلیون بیمه نامه لازم اجرا در ژاپن وجود دارد. تعداد بیمه نامه های عمر فردی نیز در سال های اخیر به شدت افزایش یافته است. طبق گزارش های منتشر شده، این رقم از 110 میلیون نسخه در سال 2007 میلای و 117 میلیون نسخه در سال 2009، به 127 میلیون نسخه در سال 2012 رسیده است. این در حالی است که طبق آخرین گزارش منتشر شده تا پایا ماه ژانویه سال جاری میلادی حدود 133 میلیون قرارداد بیمه عمر فردی تنظیم شده است.

حدود 35 درصد یا 47 میلیون از کل بیمه نامه های موجود لازم اجرا در این کشور را بیمه نامه های "بیمه عمر کلی" تشکیل می دهند. در این نوع از بیمه که در کل جهان طرفداران زیادی هم دارد، تمامی اعضای خانواده تحت پوشش قرار می گیرند. به باور کارشناسان، بیمه عمر کلی، می تواند ضریب نفوذ بیمه در کشورها را به شدت افزایش دهد.

طبق گزارش "بانک جهانی" جمعیت کل ژاپن تقریبا 128 میلیون نفر است و نزدیک به 36 درصد جمعیت این کشور تحت پوشش بیمه عمر کلی هستند. بیمه عمر پزشکی، یکی دیگر از بیمه های معروف در ژاپن است و 20 درصد جمعیت ژاپن تحت پوشش این نوع از بیمه هستند. بیمه سرطان نیز 15 درصد از بیمه های لازم اجرا در ژاپن را در اختیار دارد.

با تغییرات کلی ناشی از آزاد شدن و جهانی شدن بازارهای مالی دنیا نقش صنعت بیمه در نظام های مالی و ایجاد روابط داخلی این صنعت با سایر موسسه های مالی یکی از اهداف مورد نظر دولت توکیو در تحولات آینده خواهد بود. این در حالی است که این امکان وجود دارد تغییرات بسیاری در بازار بیمه عمر و غیرعمر ژاپن متاثر از تغییرات اقتصادی و تحولات بازارهای جهانی رخ دهد.

به باور کارشناسان بیمه، با گسترش نفوذ بیمه در سال های اخیر در میان شهروندان ژاپنی و وجود بازیگران کلیدی مانند شرکت های پرودنتال و مت لایف با اطمینان می توان گفت که بازار بیمه عمر در ژاپن همچنان شکوفا خواهد ماند و خطر جدی این بازار را تهدید نمی کند.

ژاپن در سال 2012 همانند سالهای گذشته، بزرگترین بازارهای بیمههای عمر را در شرق و دومین بازار بیمه عمر در جهان پس از ایالات متحده را به خود اختصاص داده است که 20 درصد از حق بیمه تولیدی در جهان و بیش از نیمی از حق بیمه تولیدی در آسیا را دارد.

روش محاسبه میزان نفوذ بیمه، با احتساب میزان حق بیمه تولیدی به عنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی اندازه گیری می شود که این رقم در ژاپن در مقایسه با ایالات متحده آمریکا که تنها 45 درصد است، بیشتر و نزدیک به 10 درصد است. رشد حق بیمه این کشور بر اساس معادل سازی با دلار آمریکا نزدیک به 15 درصد در سال 2010 و 2011 میلادی بوده است. اما آمار ماهانه انجمن حق بیمه عمر ژاپن در یک سال حکایت از 3 درصد کاهش حق بیمه بر مبنای ین در سال 2012 دارد. (علت این امر تغییرات ین ژاپن نسبت به دلار آمریکا عنوان شده است.)

صنعت بیمه هم مانند بسیاری از بخش های کسب و کار در ژاپن به علت فاجعه زلزله بزرگ شرق که این کشور را در سال 2011 لرزاند، بسیار تحت تاثیر اثرات زیانبار این واقعه قرار گرفت. این واقعه منجر به مرگ نزدیک به 16 هزار نفر و ناپدید شدن سه هزار نفر دیگر شد. طبق آمار انجمن صنعت بیمه عمر ژاپن، بیش از 200 مورد ادعای خسارت ناشی از زلزله به شرکت های بیمه گزارش شد که با احتساب مزایای بیمه ای، بیمه گران مجبور به پرداخت حدود 160 میلیارد ین به بیمه گذاران تحت عنوان خسارت شدند.

در بازار ژاپن تنها 43 شرکت ها در حوزه بیمه های عمر فعال اند که این تعداد در مقایسه با ایالات متحده آمریکا که بیش از 800 شرکت و فرانسه که دارای بیش از 250 شرکت در حوزه بیمه های عمر هستند، بسیار اندک است. نزدیک به نیمی از شرکت های بیمه فعال در کشور ژاپن به صورت شرکت های تابعه متعلق به شرکت ها و موسه های خارجی است که این شرکت ها حدود 20 درصد از سهم بازار بیمه های عمر ژاپن را در اختیار دارند. شرکت "پست بیمه" ژاپن به عنوان شرکت پیشرو و رهبر بازار بیمه های عمر در ژاپن، دارنده بیش از 20 درصد از سهم بازار است.

شرکت مادر تخصصی پست ژاپن یک شرکت دولتی ژاپنی است که در تاریخ 23 ژانویه سال 2006 تاسیس شده و مقرش در توکیو است. این شرکت با دارایی3،550 تریلیون دلار آمریکا و درآمد سالانه 211،019 میلیون دلار و 23 هزار و 700 کارمند در سال 2011 در زمینه پایگاه ها، دفاتر و ادارات پستی، بانک، بیمه (به ویژه بیمه های عمر )، خدمات حمل و نقل کالا، خرید و فروش تمبر، اعطای وام، سپرده و ... فعالیت می کند.

در رتبه بندی 500 شرکت برتر در هفته نامه "فورچون" در سال 2012، این مجموعه در رتبه سیزدهم قرار گرفته و در صنعت بیمه رتبه اول درآمدی را به خود اختصاص داده است. این شرکت مادر تخصصی عظیم از چهار شرکت زیرمجموعه تشکیل شده است؛ خدمات پست ژاپن که به تحویل محصولات پستی می پردازد. شبکه پست ژاپن، که ادارات و دفاتر پستی را راه اندازی می کند.

پست بانک ژاپن، که به عملیات بانکداری می پردازد. پست بیمه ژاپن، که محصول بیه عمر را عرضه می کند. پست بیمه ژاپن شش هزار و 647 کارمند دارد و بزرگ ترین شرکت ارائه دهنده بیمه نامه های عمر در سال 2012 در دنیاست.

چهار شرکت نامبرده شکل دهنده شرکت مادر تخصصی پست ژاپن و در مجموع گروه پست ژاپن هستند. از آنجا که مالکیت این شرکت ها دولتی است، از سال 2003 قانون خصوصی سازی شرکت های پستی در دستور کار دولت قرار گرفت و سال 2010 را سال نهایی برای آزادسازی پست ژاپن و انتقال مالکیت آن به بخش خصوصی در نظر گرفته اند. در مراحل آغازین این برنامه دو شرکت پست بانک و پست بیمه به بخش خصوصی واگذار شد که این تغییرات تعیین کننده نقش اول بازار بیمه های عمر در آینده خواهند بود.